ภาวะม่านตาอ่อนแรงขณะผ่าตัดต้อกระจกที่เกิดจากยารักษาต่อมลูกหมากโต
(Intraoperative Floppy Iris Syndrome)

เขียนโดย รศ.นพ.ดิเรก ผาติกุลศิลา


ภาวะต่อมลูกหมากโต

เป็นภาวะที่ต่อมลูกหมากมีขนาดใหญ่ผิดปกติ พบได้บ่อยในผู้ชายที่อายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป ต่อมลูกหมากจะอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและหุ้มรอบท่อปัสสาวะส่วนต้นไว้ เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้นก็จะเบียนดท่อปัสสาวะ ทำให้มีอาการปัสสาวะติดขัด

การรักษาภาวะต่อมลูกหมากโต ได้แก่ การรับประทานยา, การใช้ความร้อน, และการผ่าตัด

ยารักษาภาวะต่อมลูกหมากโต เป็นยาคลายกล้ามเนื้อเรียบในต่อมลูกหมาก (alpha-adrenergic blocker) เช่นยา Tamsulosin(Flomax), Doxazosin(Cardura), Terazosin(Hytrin), Alfuzosin(Uroxatral), Silodosin(Rapaflo)

ทั้งภาวะต่อมลูกหมากโตและต้อกระจก พบได้บ่อยในคนสูงอายุ คนที่กำลังรับประทานยารักษาภาวะต่อมลูกหมากโต และเข้ารับการผ่าตัดต้อกระจกอาจทำให้เกิดภาวะม่านตาอ่อนแรงในขณะผ่าตัดต้อกระจก ซึ่งอาจจะทำให้การผ่าตัดต้อกระจกยากขึ้นได้

ภาวะม่านตาอ่อนแรงในขณะผ่าตัดต้อกระจกได้ (Intraoperative floppy iris syndrome) คืออะไร?

การขยายของรูม่านตาให้กว้าง มีความจำเป็นอย่างมากในการผ่าตัดต้อกระจก ยารักษาภาวะต่อมลูกหมากโตกลุ่มนี้ นอกจากมีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อเรียบที่อยู่ภายในต่อมลูกหมาก ยายังยั้บยั้งกล้ามเนื้อเรียบที่อยู่ภายในม่านตาด้วย อาจทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่า ภาวะม่านตาอ่อนแรงขณะผ่าตัดต้อกระจก (Intraoperative floppy iris syndrome) ซึ่งมีลักษณะดังต่อไปนี้

  1. รูม่านตาไม่ค่อยขยาย
  2. ม่านตาอ่อนปวกเปียกไม่มี tone ทำให้มีการกระเพื่อมตามการไหลเวียนของน้ำภายในลูกตาขยายผ่าตัด และถูกดูดเข้ามายังปลายเข็มของเครื่องสลายต้อกระจกได้ง่าย จึงเป็นอันตรายต่อม่านตาระหว่างผ่าตัด
  3. รูม่านตาหดเล็กลงอีกขณะผ่าตัด (เดิมรูม่านตาก็ขยายไม่ดีอยู่แล้ว)
  4. ระหว่างผ่าตัด ม่านตาทะลักตามน้ำออกมานอกตาได้ง่าย
ผลกระทบของภาวะม่านตาอ่อนแรงขณะผ่าตัดต้อกระจก

ทำให้การผ่าตัดยากขึ้น และมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนได้บ่อยขึ้น เช่น ม่านตาฉีกขาด ถุงเลนส์ฉีกขาด จอประสาทตาลอก เศษเลนส์ตกค้าง การอักเสบหลังผ่าตัด กระจกตาบวม เป็นต้น

การป้องกันภาวะม่านตาอ่อนแรงขณะผ่าตัดต้อกระจก
  • ปัจจุบัน ยังไม่มีวิธีการป้องกันที่ได้ผลดี
  • แพทย์บางท่านแนะนำให้หยุดยารักษาต่อมลูกหมากโตเหล่านี้ก่อนการผ่าตัดต้อกระจก 1-2 สัปดาห์ แต่ยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ยืนยันว่าจะช่วยลดการเกิดภาวะม่านตาอ่อนแรงขณะผ่าตัดต้อกระจกนี้ได้
ข้อควรปฏิบัติ
  • แจ้งแพทย์ให้ทราบว่ากำลังรับประทานยารักษาต่อมลูกหมากโตอยู่
  • แพทย์จะประเมินผู้ป่วยตั้งแต่ก่อนผ่าตัดว่าม่านตาขยายดีหรือไม่ และจะได้เตรียมอุปกรณ์และยาที่จำเป็นไว้ล่วงหน้า ซึ่งจะช่วยให้การผ่าตัดทำได้ปลอดภัยมากขึ้น
  • โดยทั่วไป แพทย์ที่ชำนาญและการเตรียมตัวที่พร้อมล่วงหน้าที่ดี จะช่วยให้ให้การผ่าตัดลุล่วงไปได้ด้วยดีโดยไม่ยากนัก

ด้วยความปรารถนาดีจาก ดิเรก-ประภัสสร จักษุคลินิก
www.direkclinic.com