การฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา (Intravitreal Injection)

เขียนโดย รศ.นพ.ดิเรก ผาติกุลศิลา


ทำไมต้องฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา ใช้หยอดหรือรับประทานได้หรือไม่?

เนื้อเยื่อของดวงตามีเนื้อเยื่อที่เสมือนกำแพงกั้นเป็นชั้น (Blood ocular barrier) เพื่อป้องกันไม่ใช้เชื้อโรคหรือสารเคมีจากภายนอกลุกล้ำเข้าไปภายในลูกตา ดังนั้นการหยอดยาหรือรับประทานหรือฉีดเข้าเส้นเลือด จึงทำให้ระดับยาที่เข้าไปในลูกตามีน้อยจนไม่เพียงพอที่จะเกิดประสิทธิภาพในการรักษาโรคของตาที่อยู่ลึก เช่นโรคต่างๆของจอประสาทตา

โรคของตาที่รักษาโดยการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา ได้แก่
  • การติดเชื้อภายในลูกตา
  • การอักเสบภายในลูกตา
  • ภาวะจุดรับภาพตาบวมน้ำ เป็นต้น

ปัจจุบันมีข้อบ่งชี้ใหม่ของการฉีดยารักษาโรคของตาที่สำคัญ คือ การฉีดยา anti-VEGF เข้าไปในน้ำวุ้นตาเพื่อรักษาภาวะเบาหวานขึ้นตาระยะรุนแรงที่มีเส้นเลือดงอกใหม่ (proliferative diabetic retinopathy

การฉีดยาเข้าไปภายในลูกตา เป็นวิธีการรักษาที่นำยาเข้าสู่จุดที่มีโรคได้โดยตรง ทำให้การรักษามีโอกาสประสบความสำเร็จมากกว่าการใช้ยาหยอดหรือยารับประทานหรือฉีดเข้าเส้นเลือด

การฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา เพื่อรักษาการติดเชื้อภายในลูกตา
  • การติดเชื้อภายในลูกตา สามารถเกิดได้จากอุบัติเหตุหรือการผ่าตัดตาหรือการติดเชื้อในส่วนอื่นๆของร่างกายแล้วกระจายมาที่ตา ทำให้ตามัวลงมากอย่างรวดเร็ว เป็นภาวะรุนแรงและเร่งด่วน
  • ในการรักษา แพทย์มักใช้ยาปฏิชีวะนะฉีดเข้าไปภายในน้ำวุ้นตา เพื่อให้ได้ระดับยาสูงทันที
การฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา เพื่อรักษาการอักเสบภายในลูกตา
  • การอักเสบภายในลูกตา ที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ พบได้ค่อนข้างบ่อย
  • ในรายที่รุนแรงและไม่ตอบสนองต่อยาหยอดตาแก้อักเสบ อาจใช้ยาฉีดเข้าช่องน้ำวุ้นตา
  • ยาที่ใช้ฉีดเข้าไปภายในลูกตา ได้แก่ ยาสเตอรอยด์
การฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา เพื่อรักษาภาวะจุดรับภาพตาบวม
  • ภาวะจุดรับภาพตาบวม พบได้บ่อย เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น เบาหวานขึ้นจอตา เส้นเลือดดำที่จอตาอุดตัน จุดรับภาพชัดเสื่อมในผู้สูงอายุชนิดเปียก เป็นต้น
  • ที่พบได้บ่อยที่สุดคือ ภาวะจุดรับภาพตาบวมจากเบาหวานขึ้นตา อ่านเพิ่มเติม คลิกที่นี่
  • ยาที่ใช้ฉีดเข้าไปภายในลูกตา ได้แก่ ยากลุ่ม anti-VEGF ยาเหล่านี้มีฤทธิ์ที่ทำให้เส้นเลือดรั่วน้อยลง ทำให้จอประสาทตายุบบวมได้ ทำให้การมองเห็นดีขึ้น
  • ยากลุ่ม anti-VEGF ที่ใช้ฉีดเข้าไปภายในลูกตามีฤทธิ์สั้น 4-6 สัปดาห์ จึงมักต้องมีการฉีดซ้ำๆ จนกว่าจุดรับภาพจะยุบบวม แพทย์จึงต้องนัดมีติดตามผลเป็นระยะ
  • นอกจากยา anti-VEGF แล้วยังมียาอีกกลุ่มคือ สเตอรอยด์ ที่นำมาใช้ฉีดเข้าตารักษาภาวะจุดรับภาพตาบวม ซึ่งได้ผลดี และบางตัวมีฤทธฺ์ยาวนาน 3-4 เดือน จึงไม่ต้องฉีดบ่อย แต่ผลข้างเคียงที่สำคัญ ได้แก่ ต้อกระจก และความดันตาสูง จึงพิจารณาใช้ในบางรายที่ไม่ตอบสนองต่อยากลุ่ม anti-VEGF โดยเฉพาะรายที่ผ่าตัดต้อกระจกไปแล้ว (เพราะจะไม่เกิดต้อกระจกอีก)
severe diabetic macular edema before treatment

รูปที่ 1 ภาพถ่าย OCT แบบ 3 มิติ แสดงการบวมของจุดรับภาพจากเบาหวานขึ้นจอตา ก่อนการรักษา

improved diabetic macular edema after treatment

รูปที่ 2 ภาพถ่าย OCT แบบ 3 มิติ แสดงการบวมของจุดรับภาพจากเบาหวานขึ้นจอตา หลังการรักษาด้วยการฉีดยาเข้าตา ทำให้จุดรับภาพยุบบวมลงอย่างมาก

การเตรียมตัวก่อนการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา
  • มักไม่ต้องเตรียมตัวเป็นพิเศษ
  • แต่ถ้ามีตาแดงมีขี้ตา หรือมีกุ้งยิง ต้องแจ้งแพทย์ให้ทราบ และอาจต้องหลีกเลี่ยงการฉีดยาไปก่อน เพราะการฉีดยามีโอกาสนำเชื้อโรคเข้าไปภายในลูกตาได้
  • ถ้ามีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาอะไรอยู่ หรือแพ้ยาอะไร ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบด้วย
ขั้นตอนการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา
  • ก่อนฉีดยาแพทย์จะหยอดยาชา (บางรายอาจฉีดยาชาที่เยื่อบุตาด้วย)
  • ทำความสะอาดรอบๆตาและดวงตาโดยวิธีปราศจากเชื้อ
  • แพทย์ทำการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา โดยฉีดผ่านตาขาวห่างจากขอบตาดำ 3.5-4.0 มิลลิเมตร
  • หลังฉีดยา จะปิดตาไว้ 4-12 ชั่วโมง แล้วแต่แพทย์แนะนำ จึงไม่ควรขับรถกลับบ้านเอง
การปฏิบัติตัวหลังการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา
  • ภาวะแทรกซ้อนหลังการฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตาที่รุนแรง พบได้น้อยมาก เช่น การติดเชื้อภายในลูกตา เลือดออกภายในลูกตา จอประสาทตาลอก เป็นต้น
  • ผลข้างเคียงเล็กน้อยที่อาจพบได้ ได้แก่ ตาแดงจากเลือดออกใต้เยื่อบุตา(ไม่ใช่ในน้ำวุ้นตา) ระคายเคืองตาจากน้ำยาฆ่าเชื้อที่ใช้ล้างตา ซึ่งไม่รุนแรง และหายได้เอง
  • หลังฉีดยาอาจเห็นจุดดำลอยไปมาได้ เกิดจาก ตะกอนยา หรือฟองอากาศที่ฉีดเข้าไปพร้อมยา มักหายได้เองภายใน 1-2 สัปดาห์
  • หลังฉีดยา อย่าให้น้ำเข้าตา 3 วัน
  • โดยปกติ แพทย์มักนัดมาติดตามผลการรักษาราว 1 เดือน หรือบางรายอาจ 2-3 เดือนแล้วแต่กรณี แต่ถ้ามีอาการเจ็บตาหรือตามัวลงอย่างรวดเร็ว ต้องรีบมาพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดหมาย
โดยสรุปแล้ว
  • การฉีดยาเข้าช่องน้ำวุ้นตา เพื่อรักษาโรคต่างๆ ของจอประสาทตา ได้แก่ ภาวะจุดรับภาพตาบวมน้ำ การอักเสบภายในลูกตา การติดเชื้อภายในลูกตา เป็นวิธีการรักษาที่นำยาเข้าสู่จุดที่มีโรคได้โดยตรง ทำให้การรักษามีโอกาสประสบความสำเร็จมากกว่าการใช้ยาหยอดหรือยารับประทานหรือฉีดเข้าเส้นเลือด
  • ภาวะจุดรับภาพตาบวมน้ำจากเบาหวานขึ้นตา เป็นข้อบ่งชี้ในการใช้ยาฉีดเข้าช่องน้ำวุ้นตาที่ใช้บ่อยที่สุด
  • ผลข้างเคียงที่รุนแรงพบได้น้อย เช่น การติดเชื้อภายในลูกตา เลือดออกภายในลูกตา จอประสาทตาลอก เป็นต้น
  • หลังฉีดยา ถ้ามีอาการเจ็บตาหรือตามัวลงอย่างรวดเร็ว ต้องรีบมาพบแพทย์โดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดหมาย
  • ต้องมีการติดตามผลและอาจฉีดซ้ำเป็นระยะจนกว่าโรคจะสงบ

ด้วยความปรารถนาดีจาก ดิเรก-ประภัสสร จักษุคลินิก
www.direkclinic.com